Reishi: de gelakte zwam die je niet eet, en waarom je hem toch wilt kweken

Van alle soorten die we verkopen is de reishi de enige waarvan we tegen kopers zeggen: hier ga je niet van eten. Ganoderma lingzhi, in China lingzhi en in Japan reishi, is zo hard als kurk en zo bitter als kina. Toch is het al tweeduizend jaar de beroemdste paddenstoel van Azië, afgebeeld op keizerlijke gewaden en tempeldeuren, en tegenwoordig ook in Nederlandse bijkeukens te vinden als kweekset. Dit stuk gaat over wat hij is, hoe hij groeit en wat je er eerlijk gezegd wel en niet van mag verwachten.

Hoe ziet reishi eruit?

Volgroeid als een niervormige of waaiervormige schijf van tien tot twintig centimeter, roodbruin tot mahonie, met een glanzend oppervlak dat eruitziet alsof er een laag lak overheen zit. De rand is tijdens de groei wit tot geel en kleurt later mee. De onderkant is crèmekleurig met piepkleine poriën, en verkleurt bruin waar je hem aanraakt. Hij groeit aan een steel, meestal zijdelings, uit dood of stervend loofhout, in Europa vooral eik en beuk. Hier in de natuur komt een nauwe verwant voor, de gesteelde lakzwam, die er hetzelfde uitziet en dezelfde reputatie heeft.

Waarom groeit hij soms als een gewei?

Dit is de vraag die we bij elke kweekset krijgen. Reishi heeft twee groeivormen. Bij veel frisse lucht en licht vormt hij de bekende platte schijf. Bij veel CO2 en weinig licht, zoals in een dichte zak of een kast, groeit hij als een bundel vertakte, opstaande stengels met gele punten: het gewei. Dat gewei is geen mislukking maar een aanpassing, en in Aziatische kwekerijen wordt het bewust zo gekweekt omdat het per kilo waardevoller zou zijn. Wil je de schijf, geef dan lucht en licht zodra de eerste knoppen er zijn. Wil je het gewei, laat de zak dan langer dicht. Allebei kan, en allebei is mooi.

Hoe kweek je reishi binnen?

Met een kweekset, traag en warm. Anders dan de oesterzwam wil reishi 22 tot 28 graden en een hoge luchtvochtigheid, en hij heeft weken nodig in plaats van dagen. De eerste knoppen komen na twee tot drie weken, de schijf is na zes tot tien weken volgroeid. Sproeien, geduld, en het blok niet verplaatsen zodra de groei begonnen is, want de schijf richt zich naar het licht en wordt scheef als je hem draait. Wie een geweivorm wil, houdt de zak dicht met een paar kleine gaatjes; wie een schijf wil, snijdt ruim open. Het is de langzaamste kweekset die we hebben, en de enige waarbij het eindresultaat maanden op de schoorsteenmantel kan staan.

Hoe kweek je reishi op stam?

Met pluggen in een dikke eik of beuk, en het liefst in een stronk of een stam die je voor de helft ingraaft, want reishi wil de vochtige, warme onderkant. Ent in het voorjaar, zoals bij alle soorten, en reken op de eerste schijven pas in de tweede of derde zomer. Daarna komen ze jaren terug, elke zomer, op dezelfde plek aan de stam. Een reishistam is voor de geduldige kweker, en voor wie een boomstronk in de tuin een tweede leven wil geven dat er indrukwekkend uitziet.

Wat doe je ermee?

Drogen, snijden en trekken. Een volgroeide, gedroogde reishi laat zich met een zaag of een stevig mes in plakken snijden, en van die plakken trek je een uur tot twee uur zachtjes een bittere, roodbruine thee. Zo wordt hij in Azië al eeuwen gedronken, meestal met iets zoets erbij om de bitterheid rond te maken. Daarnaast is hij simpelweg een object: gedroogd blijft de lak jarenlang glanzen, en een mooie schijf op een plank in de gang is een gespreksonderwerp.

En al die gezondheidsverhalen?

Die laten we aan de boeken en aan de onderzoekers. Er wordt veel onderzoek gedaan naar stoffen uit reishi, en er wordt nog meer beweerd door mensen die er iets aan verdienen. Wij verkopen een kweekset en pluggen van een prachtige, trage, gelakte zwam waar je een bittere thee van kunt maken en die je kunt bewonderen. Wie meer verwacht, moet dat bij een arts of een apotheker navragen, niet bij een kwekerij. Wie precies dit verwacht, heeft aan de reishi een van de bijzonderste soorten die er in een huis te kweken zijn.