Hoe een plug gemaakt wordt: van petrischaal tot doorgroeide deuvel

Wie een zakje pluggen openmaakt, ziet houten deuveltjes met wat wit pluis erop. Niet spectaculair, totdat je bedenkt dat elk deuveltje een levende kolonie is die maanden eerder begon op een petrischaal. Dit is het verhaal van die reis, want wie snapt hoe een plug ontstaat, snapt ook meteen waarom hij doet wat hij doet in je stam.

Stap 1: het begint op agar

Elke soort in ons assortiment leeft als stam in ons archief: een gedocumenteerde cultuur met bekende eigenschappen, van smaak tot groeisnelheid. Zo'n cultuur bewaren we op agar, een voedingsbodem in een petrischaal. Op de schaal groeit het mycelium als een witte waaier, en daar zie je meteen de gezondheid van de stam: een egale, vitale waaier is goed nieuws, vlekken of kleurverschil betekenen ingrijpen.

Dit is ook de stap waar de meeste zorg in gaat zitten. Een cultuur die hier niet in orde is, wordt verderop in het proces alleen maar slechter. Vermeerderen kan pas als de basis klopt.

Stap 2: van agar naar graan

Van de schaal gaat het mycelium naar gesteriliseerd graan. Graankorrels zitten vol vocht en voeding, en het mycelium groeit er dan ook veel harder op dan op agar. Na een tijdje is elke korrel een wit bolletje mycelium, en die korrels rollen los van elkaar. Dat is precies de bedoeling: graanbroed is strooibaar, en daarmee het perfecte tussenstation om grotere volumes mee te enten.

Steriliteit is in deze fase alles. Graan is niet kieskeurig in wie erop groeit, en een enkele schimmelspore uit de lucht is genoeg om een hele pot te verliezen. Daarom gebeurt dit werk met gesteriliseerd materiaal, in schone lucht, met meer alcohol op de handen dan in de kroeg.

Stap 3: de deuvels

De deuvels zelf zijn van hardhout, 8 millimeter dik en 35 millimeter lang, met een geribbeld profiel. Dat profiel is geen detail: de groeven vergroten het oppervlak, zodat het mycelium meer aanhechting heeft en straks in de stam sneller contact maakt met het omliggende hout.

Voordat er mycelium bij komt, worden de deuvels geweekt en gesteriliseerd. Droog hardhout is namelijk onbewoonbaar, het mycelium wil vochtig hout. Daarna gaan de deuvels samen met graanbroed in zakken, en dan begint het wachten.

Stap 4: weken van doorgroei

In de doorgroeiruimte, donker en rond kamertemperatuur, kruipt het mycelium van het graan de deuvels in. Eerst worden de groeven wit, daarna trekt het de houtvezel zelf in. Na enkele weken tot een paar maanden, afhankelijk van de soort, is elke deuvel door en door gekoloniseerd. Een trage soort als reishi neemt er rustig de tijd voor, een oesterzwam raast erdoorheen.

Doorgroeid betekent overigens niet dat de plug er hagelwit uit moet zien. Het mycelium zit vooral in het hout, niet erop. Een plug met een bescheiden wit waas kan van binnen volledig bezet zijn.

Stap 5: controle en koeling

Voor het inpakken volgt de controle: geur (fris, naar bos), kleur (wit, geen groen of zwart) en doorgroei. Daarna gaan de pluggen de koeling in. Koude legt het mycelium stil zonder het te schaden, zoals een winter dat buiten ook doet. Zo blijft een plug maandenlang op zijn sterkst, tot hij bij jou in een vers geboord gat verdwijnt en daar wakker wordt.

Waarom dit verhaal je oogst voorspelt

Alles wat de plug straks in jouw stam doet, is een herhaling van deze reis: aanslaan, uitbreiden, veroveren. Een plug die uit een gezonde cultuur komt en volledig doorgroeid is, heeft de routine er al in zitten. Daarom durven wij te zeggen: gaat er iets mis met een stam, dan ligt het vrijwel nooit aan de plug, en bijna altijd aan het hout, het moment of het vocht. Over die drie hebben we eerder geschreven, en er volgt nog veel meer.