Mijn stam is geënt maar er gebeurt al een jaar niets. Is dat erg?

Het is februari, de stam ligt er nu een jaar, en er is helemaal niets gebeurd. Geen paddenstoel, geen pluis, niets. De vraag of het mislukt is, krijgen we elk voorjaar tientallen keren. Het antwoord stelt bijna altijd gerust: een jaar is voor de meeste soorten gewoon te vroeg. Hieronder leg ik uit hoe lang het echt duurt, hoe je van buiten ziet of het mycelium leeft, en wanneer je een stam wel opgeeft.

Hoe lang duurt het voordat een geënte stam paddenstoelen geeft?

Zes tot achttien maanden is de gangbare marge, en die marge is zo breed omdat drie dingen meespelen: de soort, de dikte van het hout en het weer. Een oesterzwam op een dunne elzenstam kan na een halfjaar al iets laten zien. Shiitake op een dikke eik heeft rustig achttien maanden nodig en soms twee jaar. Reishi en eikhaas zijn nog trager. Een stam die in maart geënt is en het jaar erop in februari nog niets doet, zit dus gewoon op schema.

Hoe zie je of het mycelium nog leeft?

Kijk naar de kopse kanten. Bij een stam die aanslaat, zie je daar na verloop van tijd witte plekken of een witte rand verschijnen: het mycelium dat door het hout heen is gegroeid en aan het uiteinde naar buiten komt. Hoe meer wit, hoe verder de kolonisatie. Bij shiitake wordt dat wit later bruin en leerachtig, dat is normaal. Zie je ná een jaar nog helemaal niets op de kopse kanten, dan is dat nog geen slecht teken, maar wel reden om verder te kijken.

Tweede controle: de pluggen zelf. Peuter voorzichtig een stukje was van een gat en kijk naar de plug. Wit en vast, vaak met pluis eromheen: leeft. Grijs, verschrompeld of loszittend in een droog gat: die plug is uitgedroogd, en als de meeste pluggen zo zijn, is het hout te droog geweest.

Derde controle: het gewicht. Til de stam op. Een stam die nog vochtig is, voelt zwaar en gaat verder. Een stam die veel lichter is dan bij het enten, is uitgedroogd, en uitdroging is verreweg de belangrijkste reden waarom stammen niets doen.

Wat doe je als de stam te droog is?

Onderdompelen. Leg de stam 24 uur in een bak of sloot met koud water, of laat hem een dag lang doorweken onder een druppelende tuinslang. Zet hem daarna in de schaduw, liefst met een kant op de grond of half ingegraven, zodat hij vocht uit de bodem kan trekken. Herhaal het bij lange droogte. Vaak komt een stam die "dood" leek na zo'n behandeling alsnog op gang.

Kun je een stam een zetje geven?

Ja, maar alleen als hij doorgroeid is. De klassieke shiitaketruc is het schokken: een volledig gekoloniseerde stam 24 uur in koud water leggen en daarna rechtop zetten. Het temperatuur- en vochtverschil zet de zwam aan tot vruchten, meestal binnen een tot twee weken. Doe dit in het voor- of najaar bij temperaturen tussen 10 en 20 graden, en niet vaker dan twee keer per jaar, want elke vlucht kost de stam reserves. Op een stam die nog maar half doorgroeid is, heeft schokken geen zin: dan is er nog niets om wakker te maken.

Wanneer geef je een stam op?

Als er na twee jaar op de kopse kanten niets wits te zien is, de pluggen droog en grijs zijn, en er intussen wel andere paddenstoelen uit de stam groeien. Dan heeft een wilde soort het hout ingenomen en is de wedstrijd verloren. Ook een stam waarvan de schors in grote lappen loslaat en het hout eronder zacht en donker is, is meestal aan zijn eind. In alle andere gevallen: laten liggen, vochtig houden, en nog een seizoen wachten. Wij hebben stammen gehad die in het derde jaar ineens begonnen, en die gaven daarna jaren oogst.

Hoe voorkom je dit bij je volgende stam?

De drie dingen die het meest uitmaken: vers hout van hooguit zes weken oud, enten in februari of maart, en het eerste jaar de stam nooit langer dan een paar weken kurkdroog laten staan. Hoe je hout keurt en wanneer je kapt staat in ons stuk over de kapkalender. En stuur bij twijfel gerust een foto van de kopse kanten, dan kijken we mee. Meestal kunnen we van een foto zeggen of het geduld nog loont.